Het hart klopt ongeveer honderdduizend keer per dag. Wanneer dit ritme verstoord raakt of de spier verzwakt, heeft dat gevolgen voor het hele lichaam. Het begrijpen van de grote groepen hartziekten stelt ons in staat om eerder de waarschuwingssignalen te herkennen en in te grijpen op de wijzigbare risicofactoren zoals tabak, cholesterol of hoge bloeddruk.
Ontstekingsziekten van het hart: myocarditis, pericarditis, endocarditis
Voordat we het hebben over verstopte slagaders of beschadigde kleppen, moeten we stilstaan bij een groep minder bekende aandoeningen: de hartontstekingen. Ze raken verschillende structuren van het hart en hun oorzaken variëren sterk.
De myocarditis verwijst naar een ontsteking van de hartspier zelf. Deze wordt vaak veroorzaakt door virale infecties. De patiënt ervaart een ongebruikelijke vermoeidheid, soms pijn op de borst, en de diagnose wordt vaak gesteld via een hart-MRI.
De pericarditis betreft de omhulsel die het hart omringt (het pericard). De typische pijn neemt toe wanneer men gaat liggen en vermindert in een voorovergebogen zittende positie. Ten slotte raakt de endocarditis de binnenwand van het hart en de kleppen. Deze is meestal het gevolg van een bacteriële infectie die zich nestelt op een al verzwakte klep.
Deze drie ziekten vormen aparte entiteiten van coronaire hartziekten of aritmieën. Hun gemeenschappelijke kenmerk: een snelle behandeling beperkt de schade aan de hartspier.
Coronaire hartziekten en myocardinfarct
Heb je ooit gehoord van een “hartaanval”? De exacte medische term is myocardinfarct. Dit gebeurt wanneer een coronaire slagader, die de hartspier van bloed voorziet, plotseling verstopt raakt.
Voorafgaand aan deze noodsituatie zijn er vaak jaren van stille coronaire hartziekte. Cholesterolplaque hoopt zich geleidelijk op in de wanden van de slagaders. Dit proces, dat atherosclerose wordt genoemd, vermindert geleidelijk de bloedstroom. Zolang de vernauwing gematigd blijft, compenseert het hart. Wanneer de plaque breekt, vormt zich een bloedstolsel dat de stroom blokkeert: dat is het infarct.
Om de verschillende hartziekten en de manier waarop ze met elkaar samenhangen beter te begrijpen, is het nuttig om te onthouden dat coronaire hartziekte volgens de WHO de belangrijkste oorzaak van cardiovasculaire mortaliteit ter wereld is, naast beroertes.
Onder de belangrijkste risicofactoren voor deze aandoening:
- Roken, dat de vorming van atheroomplaque versnelt en arteriële spasmen bevordert
- Hoge bloeddruk, die de wanden van de slagaders gedurende de jaren aan een overmatige druk blootstelt
- Een hoog cholesterolgehalte, vooral LDL-cholesterol, dat direct bijdraagt aan de afzetting van vetten in de coronaire slagaders
- Fysieke inactiviteit en een dieet rijk aan zout, suiker en verzadigde vetten
Cardiomyopathieën: wanneer de hartspier vervormt
De cardiomyopathieën vormen een groep die vaak ontbreekt op de lijsten voor het grote publiek. Ze raken direct de hartspier, onafhankelijk van een probleem met een slagader of klep.
De gedilateerde cardiomyopathie is de meest voorkomende. De linkerhartkamer vergroot en verliest zijn samentrekkingskracht. Het hart pompt minder efficiënt, wat leidt tot kortademigheid, vermoeidheid en vochtretentie.
De hypertrofische vorm werkt juist andersom: de wand van het hart verdikt abnormaal, wat het vullen van de holtes belemmert. Het heeft een sterke genetische component en kan plotselinge sterfgevallen veroorzaken bij jonge mensen, inclusief atleten.
Er zijn ook restrictieve en arythmogene vormen, die zeldzamer zijn. Sommige cardiomyopathieën zijn erfelijk, andere verworven na een infectie, een toxische blootstelling (alcohol, bepaalde chemotherapie medicijnen) of een systemische ziekte. De classificaties van de American Heart Association en de Europese cardiologievereniging onderscheiden deze verschillende oorsprongen om de behandeling aan te passen.
Klepziekten en hartritmestoornissen
Het hart heeft vier kleppen die zich openen en sluiten bij elke slag om het bloed in de juiste richting te leiden. Wanneer een klep zich niet meer goed opent (vernauwing) of niet meer hermetisch sluit (insufficiëntie), spreken we van een klepziekte.
Een concreet voorbeeld: aortastenose. De aortaklep, gelegen tussen de linkerhartkamer en de aorta, verhardt met de leeftijd. Het hart moet harder werken om het bloed uit te stoten. De symptomen verschijnen laat: kortademigheid bij inspanning, onwel voelen, pijn op de borst. Een klepziekte die vroeg wordt ontdekt, kan worden gemonitord voordat een chirurgische ingreep of klepvervanging nodig is.
De hartritmestoornissen (aritmieën) vormen een andere aparte groep. Het hart klopt te snel (tachycardie), te langzaam (bradycardie) of onregelmatig. Fibrilleren van de boezems is de meest voorkomende aritmie. Het verhoogt het risico op een beroerte omdat het bloed in de boezems stagneert en stolselen kan vormen.
Congenitale hartziekten en hoge bloeddruk
Niet alle hartziekten ontstaan in de loop van het leven. De congenitale hartziekten zijn vanaf de geboorte aanwezig. Ze zijn het gevolg van een afwijking in de vorming van het hart tijdens de foetale levensfase: communicatie tussen twee holtes die er niet zou moeten zijn, slecht gevormde klep, verkeerd gepositioneerd bloedvat.
Sommige zijn goedaardig en sluiten spontaan in de eerste maanden. Andere vereisen een hartoperatie in de neonatale periode. De vooruitgang in de chirurgie en de interventionele cardiologie stelt tegenwoordig de meerderheid van deze patiënten in staat om de volwassenheid te bereiken, maar een levenslange cardiologische follow-up blijft noodzakelijk.
Hoge bloeddruk wordt soms beschouwd als een aparte cardiovasculaire ziekte en soms als een transversale risicofactor. Een voortdurend hoge bloeddruk beschadigt de slagaders, het hart en de nieren. Het bevordert hartfalen, beroertes en coronaire hartziekten. Het stille karakter ervan maakt het bijzonder gevaarlijk: de meeste mensen met hoge bloeddruk ervaren jarenlang geen symptomen.
Het onthouden van deze grote groepen (coronaire hartziekten, cardiomyopathieën, klepziekten, aritmieën, hartontstekingen, congenitale hartziekten, hoge bloeddruk) helpt te begrijpen dat een “hartziekte” zeer verschillende realiteiten omvat. Vroegtijdige opsporing, het beheersen van wijzigbare risicofactoren en regelmatige medische follow-up blijven de meest effectieve middelen om de cardiovasculaire gezondheid te beschermen.